De geschiedenis van lachgas

Laatst bijgewerkt: november 2026 · Leestijd ongeveer 3 minuten · Geschreven en gecontroleerd door het team van Lachgas Den Bosch

1772: een gas uit het laboratorium van Priestley

Lachgas werd in 1772 voor het eerst beschreven door de Engelse scheikundige en predikant Joseph Priestley, die in die jaren systematisch allerlei luchtsoorten isoleerde, waaronder ook zuurstof. Hij verkreeg het gas door ijzervijlsel te laten reageren met vochtige salpeterlucht en noemde het, in de taal van zijn tijd, dephlogisticated nitrous air. Van een effect op mensen wist hij niets; Priestley was geïnteresseerd in hoe gassen zich gedroegen bij verbranding en in afgesloten ruimtes. De naam lachgas bestond nog lang niet.

Davy, Bristol en de geboorte van de naam

De sprong naar de mens kwam ruim 25 jaar later. In 1799 begon de jonge chemicus Humphry Davy in Bristol, aan het Pneumatic Institution van de arts Thomas Beddoes, met proeven waarbij hij het gas zelf inademde. Hij beschreef duizeligheid, euforie en een onbedwingbare neiging tot lachen, en liet ook vrienden uit zijn kring, onder wie de dichters Coleridge en Southey, deelnemen. In zijn boek uit 1800 noteerde Davy al dat het gas pijn kon verminderen en misschien bruikbaar was bij operaties. Die zin bleef bijna een halve eeuw onopgemerkt.

Wat wel aansloeg was het effect zelf. In de Engelse hogere kringen ontstonden bijeenkomsten waar het gas voor vermaak werd ingeademd, en de bijnaam laughing gas raakte ingeburgerd. Het is een patroon dat in de geschiedenis van lachgas steeds terugkomt: de wetenschappelijke belofte en het recreatieve gebruik lopen vanaf het begin naast elkaar, en het tweede is telkens sneller dan het eerste.

Van kermistent naar tandartsstoel

In de negentiende eeuw reisden demonstratoren door de Verenigde Staten met lachgas als publieksattractie: vrijwilligers uit de zaal ademden het in en het publiek lachte om hun gedrag. Bij zo'n voorstelling in Hartford zag de tandarts Horace Wells in 1844 hoe een man zich bezeerde zonder iets te voelen. De volgende dag liet Wells bij zichzelf een tand trekken onder lachgas. Zijn openbare demonstratie in Boston in 1845 mislukte echter deels, de patiënt kreunde, en de zaal verklaarde de methode bedrog. Een jaar later won ether de wedloop als eerste breed geaccepteerde narcosemiddel.

Toch kwam lachgas terug. In de jaren 1860 herintroduceerde Gardner Colton, de demonstrator van destijds, het gas in de tandheelkunde, met duizenden extracties als bewijs. Kort daarna ontdekten artsen dat de combinatie met zuurstof het middel veel beter hanteerbaar maakte, en zo werd lachgas in de twintigste eeuw een vast onderdeel van de anesthesie. Hoe het gas nu in ziekenhuizen en bij tandartsen wordt ingezet, lees je op lachgas in de zorg en de techniek.

Twintigste eeuw: slagroom, motoren en chips

In de twintigste eeuw verhuisde lachgas ook naar de keuken en de werkplaats. Vanaf de jaren dertig werd ontdekt dat het gas goed oplost in vet en slagroom luchtig opklopt zonder smaak achter te laten; de spuitbus en het slagroompatroon volgden na de oorlog. In de luchtvaart en later de autosport werd het als extra zuurstofdrager in motoren gebruikt om kort meer vermogen te leveren. En in de tweede helft van de eeuw werd het een procesgas in de chipindustrie en een standaardgas in analytische laboratoria. Het patroon van acht gram, nu bekend uit de horeca, is daarmee ouder dan de meeste mensen denken.

Nederland: van Warenwet naar Opiumwet

In Nederland viel lachgas lange tijd onder de Geneesmiddelenwet, omdat het als narcosemiddel geregistreerd was. Na Europese rechtspraak over producten die niet voor een medisch doel worden verkocht, kwam het recreatieve gebruik rond 2016 onder de Warenwet terecht. In de jaren daarna nam het gebruik op straat en op feesten snel toe, werden de grote tanks zichtbaar in het straatbeeld en groeide de zorg over verkeersongevallen en gezondheidsschade. Gemeenten, ook in Noordoost-Brabant, reageerden met bepalingen in de APV.

Op 1 januari 2023 plaatste de rijksoverheid lachgas op lijst II van de Opiumwet, met uitzonderingen voor medische, technische en voedingstoepassingen. Daarmee kwam Nederland in een rij landen die het recreatieve gebruik aan banden legden. Wat die wet inhoudt en hoe de uitzonderingen werken, staat op is lachgas legaal in Nederland, met de actuele stand bij rijksoverheid.nl.

Wat de geschiedenis leert

Tweeënhalve eeuw lachgas laat een terugkerende les zien: elke generatie herontdekt het effect, en pas daarna de risico's. Davy's vrienden, de kermisbezoekers van de negentiende eeuw en de gebruikers van de afgelopen tien jaar kwamen stuk voor stuk tot dezelfde ontdekking: het middel is korter en krachtiger dan het lijkt, en de schade tekent zich pas later af. Dat is de reden dat wij op deze site veel ruimte geven aan informatie, alleen leveren aan wie 18 jaar of ouder is en beginnen bij wat lachgas eigenlijk is.